Đền Dạ Trạch - Chốn linh thiêng nơi Đức Thánh Chử Đồng Tử hóa về trời
NSSC Hưng YênĐăng: Cập nhật lần cuối: 19 phút đọc

Ẩn mình dưới những tán cổ thụ trầm mặc tại thôn Yên Vĩnh, xã Dạ Trạch, huyện Khoái Châu, đền Dạ Trạch (tức Đền Hóa Dạ Trạch) đứng uy nghiêm trên nền đất tương truyền từng là thành quách thần tiên thuở hồng hoang. Được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt vào năm 2014, ngôi đền cổ lưu giữ trọn vẹn ký ức thiêng liêng về vùng đầm Nhất Dạ Trạch cùng những di vật độc bản minh chứng cho sức sống trường tồn của văn hiến châu thổ sông Hồng.
Dấu ấn huyền sử và truyền thống giữ nước tại đền Dạ Trạch
Khác với nhiều công trình tín ngưỡng chỉ gắn bó với một giai đoạn lịch sử đơn lẻ, đền Dạ Trạch là nơi giao thoa kỳ diệu giữa cõi huyền thoại thời dựng nước Văn Lang và trang sử chính thống thời kỳ đầu giành độc lập tự chủ. Trên cùng một không gian địa lý thuộc huyện Khoái Châu ngày nay, hình tượng vị Thánh Tổ khai mở thương nghiệp dân gian và vị Hoàng đế anh hùng bảo vệ nền độc lập nước Vạn Xuân cùng được nhân dân tôn thờ với lòng thành kính sâu sắc.
Huyền tích Nhất Dạ Trạch nơi Tam vị hóa thánh
Theo Lĩnh Nam chích quái và các bản thần tích cổ lưu giữ tại địa phương, câu chuyện khởi nguồn của đền Dạ Trạch nối tiếp trực tiếp mạch truyện tình duyên kỳ ngộ giữa chàng trai nghèo chí hiếu Chử Đồng Tử với công chúa Tiên Dung — con gái vua Hùng Vương thứ mười tám thuộc dòng dõi Đền Hùng — cùng nhị vị phu nhân là nàng Tây Sa (Hồng Vân công chúa). Sau khi mở mang phố chợ sầm uất bên bờ sông Hồng và được chân nhân Phật Quang trên núi Quỳnh Viên truyền dạy phép đạo cùng hai bảo vật là gậy thần và nón lá, ba vị đã đi khắp vùng Châu Giang cứu giúp dân nghèo, chữa bệnh trừ tai và hướng dẫn cư dân khai khẩn đầm lầy thành ruộng lúa màu mỡ.
Tương truyền, khi dừng chân nghỉ đêm tại một gò đất rộng giữa cánh đồng vùng Khoái Châu (nay thuộc thôn Yên Vĩnh, xã Dạ Trạch), ba vị cắm cây gậy chống và úp chiếc nón lá lên trên để che sương gió thì phép màu hiển ứng, trong chớp mắt hiện ra tòa thành quách lâu đài nguy nga bằng vàng ngọc có thị vệ, văn võ bá quan hầu hạ. Nghe tin trên vùng đất bãi sông bỗng dưng mọc lên thành lũy riêng biệt, vua Hùng Vương thứ mười tám ngỡ rằng con gái và phò mã có ý dựng cờ cát cứ nên lập tức truyền lệnh điều binh thuyền tiến xuống dẹp loạn.
Đứng trước nguy cơ nổ ra cuộc xung đột huynh đệ tương tàn làm tổn thương sinh linh vô tội, công chúa Tiên Dung và phu quân đã giữ trọn đạo hiếu trung: hai vị kiên quyết không bày binh chống lại quân đội của vua cha mà thành tâm khấn nguyện đất trời chứng giám tấm lòng trong sáng. Ngay vào lúc nửa đêm hôm ấy, cuồng phong nổi lên dữ dội, sấm chớp vang rền giữa trời quang mây tạnh, toàn bộ thành quách, lâu đài cùng ba vị Đức Thánh và gia nhân đồng loạt bay thẳng lên mây xanh về trời.
Nền đất nơi tòa thành thần tiên tọa lạc bỗng sụt lún sâu xuống, nước ngầm dâng tràn mênh mông chỉ sau một đêm, tạo thành vùng đầm lầy rộng lớn có chu vi hàng chục dặm bao phủ lau sậy rậm rạp. Nhân dân đương thời gọi đầm ấy là đầm Nhất Dạ Trạch (Đầm Một Đêm) hay đầm Dạ Trạch, gọi cánh bãi ven đê là bãi Tự Nhiên và dựng ngôi Đền Hóa Dạ Trạch ngay trên gò đất trung tâm đầm để bốn mùa hương khói phụng thờ Tam vị Đức Thánh.
Đại bản doanh kháng chiến chống Lương thế kỷ sáu
Không chỉ dừng lại ở huyền tích hóa thánh thời Hùng Vương, vùng đất tọa lạc đền Dạ Trạch còn đi vào chính sử dân tộc như một pháo đài tự nhiên bất khả xâm phạm trong cuộc kháng chiến bảo vệ nhà nước Vạn Xuân thế kỷ thứ sáu. Theo Đại Việt sử ký toàn thư, vào năm 547 — 550, khi cuộc kháng chiến chống quân Lương xâm lược do Lý Nam Đế khởi xướng rơi vào thế hiểm nghèo trước đạo quân viễn chinh thiện chiến của tướng Trần Bá Tiên, Tả tướng quân Triệu Quang Phục đã được trao quyền thống lĩnh toàn bộ nghĩa quân tiếp tục sự nghiệp cứu nước.
Nhận thấy thế giặc đang mạnh trên các vùng đồng bằng trống trải, danh tướng Triệu Việt Vương (Triệu Quang Phục) đã đưa ra quyết sách quân sự thiên tài: ông rút đại quân gồm hơn hai vạn nghĩa sĩ về đóng trại trên các gò đất nổi giữa lòng căn cứ đầm Dạ Trạch. Lúc bấy giờ, đầm Nhất Dạ Trạch là một vùng bùn lầy sâu thẳm bốn bề cỏ lác, lau sậy che kín lối đi, chỉ có những con lạch nhỏ ngoằn ngoèo mà người bản địa thông thuộc địa hình mới có thể dùng thuyền độc mộc luồn lách tiến vào trung tâm bãi nổi.
Dựa vào địa hình hiểm yếu của đầm lầy, Triệu Việt Vương ban ngày ra lệnh cho toàn quân dập tắt hết khói lửa, im hơi lặng tiếng như chốn không người để bảo toàn lực lượng và tự túc lương thực bằng nghề trồng lúa, đánh bắt tôm cá. Khi màn đêm buông xuống trên đầm Nhất Dạ Trạch, ông đích thân chỉ huy các đội quân cảm tử chèo thuyền độc mộc bất ngờ tập kích các doanh trại quân Lương đóng quanh bờ đầm, đoạt vũ khí và lương thảo rồi rút nhanh vào màn sương lau sậy trước lúc bình minh.
Chiến thuật chiến tranh du kích linh hoạt kết hợp sức mạnh tinh thần từ sự phù trợ tâm linh của Đức Thánh Chử Đạo Tổ tại vùng đầm thiêng đã làm quân Lương kiệt quệ ý chí, tôn gọi Triệu Quang Phục là "Dạ Trạch Vương" (Vua Đầm Đêm). Đến năm Canh Ngọ 550, chớp thời cơ nhà Lương có loạn Hầu Cảnh, nghĩa quân từ đầm Dạ Trạch đã tổng phản công tiêu diệt tướng Dương Sàn, giải phóng kinh thành Long Biên và khôi phục trọn vẹn nền độc lập của nước Vạn Xuân, biến đền Dạ Trạch thành nơi hợp tự thiêng liêng tôn vinh cả Đức Thánh Chử Đạo Tổ lẫn Đức vua Triệu Quang Phục.
Bố cục không gian và nghệ thuật kiến trúc của đền Dạ Trạch
Trải qua sự bồi tụ phù sa của dòng sông Hồng qua hơn một thiên niên kỷ, vùng đầm lầy sâu thẳm năm xưa nay đã hóa thành những cánh đồng trù phú và làng mạc xanh tươi, nhưng đền Dạ Trạch vẫn giữ nguyên vị thế trung tâm trên gò đất cổ giữa hồ nước mênh mang. Diện mạo kiến trúc hiện tồn của ngôi đền mang đậm dấu ấn cuộc đại trùng tu năm Thành Thái thứ hai (năm Canh Dần 1890) với sự tham gia cố vấn và vận động của danh sĩ Tiến sĩ Chu Mạnh Trinh.
Cảnh quan hồ Bán Nguyệt và trục thần đạo cổ
Được quy hoạch trên tổng diện tích khuôn viên rộng rãi thuộc thôn Yên Vĩnh, quần thể đền Dạ Trạch quay mặt về hướng chính Nam — hướng sinh khí truyền thống của kiến trúc tâm linh người Việt. Điểm đặc trưng đầu tiên khi tiếp cận di tích là cấu trúc thủy văn bao bọc quanh đền gợi nhắc trực tiếp về diện mạo đầm Nhất Dạ Trạch cổ xưa: phía trước cổng đền mở ra hồ Bán Nguyệt trong xanh quanh năm, giữa lòng hồ nổi lên một gò đất tròn phủ cây xanh tương truyền là dấu tích nền thành cũ lúc Tam vị hóa thánh bay về trời.
Từ bờ hồ Bán Nguyệt tiến vào theo trục thần đạo chính tâm, không gian kiến trúc của đền Dạ Trạch mở dần qua các lớp công trình uy nghiêm gồm Nghi môn ngoại, sân gạch Bát Tràng rộng thoáng rợp bóng đại cổ thụ, lầu Chuông hai tầng tám mái đao cong ở phía trước và khu điện thờ chính nằm ở trung tâm gò đất cao. Sự kết hợp hài hòa giữa mặt nước hồ Bán Nguyệt, bóng cây cổ thụ trăm năm và những mái ngói mũi hài rêu phong tạo nên bầu không khí thâm nghiêm, tĩnh mịch đặc trưng của ngôi Đền Hóa Dạ Trạch.
| Hạng mục kiến trúc và di vật | Vị trí trong khuôn viên đền Dạ Trạch | Đặc điểm cấu trúc và nghệ thuật tạo hình | Ý nghĩa lịch sử và giá trị tâm linh |
|---|---|---|---|
| Hồ Bán Nguyệt và gò đất cổ | Phía Nam trước trục Nghi môn của đền | Hồ nước hình bán nguyệt ôm trọn mặt tiền, chính giữa có ụ đất nổi tự nhiên | Dấu tích thủy văn sống động gợi nhắc huyền sử đầm Nhất Dạ Trạch thuở xưa |
| Tòa Lầu Chuông cổ kính | Trục chính đạo dẫn vào sân hành lễ | Kiến trúc chồng diêm hai tầng tám mái đao cong, treo quả chuông đồng lớn | Nơi bảo lưu đại hồng chung Dạ Trạch từ chung đúc năm Thành Thái thứ mười bốn (1902) |
| Khu điện thờ chính kiểu chữ Công | Trung tâm gò đất cao thôn Yên Vĩnh | Gồm ba tòa Tiền tế, Trung từ và Hậu cung nối liền nhau theo hình chữ Công ($ ext{I}$) | Không gian cử hành đại tế và phụng thờ Tam vị Đức Thánh cùng vua Triệu Quang Phục |
| Bộ pháp khí gậy thần và nón lá | Đặt trang trọng trên khám kiệu Hậu cung | Tạo tác phỏng theo hình mẫu cây gậy tre và chiếc nón lá dân gian sơn son thếp vàng | Biểu tượng pháp thuật cứu nhân độ thế và phẩm hạnh thanh cao của Đức Thánh họ Chử |
| Cặp tượng Bế ngư thần quan | Trưng bày tại không gian thờ tự nội điện | Tác phẩm điêu khắc gỗ tạc hình thần quan ôm cá chép vượt sóng hóa rồng | Phản ánh tín ngưỡng cư dân vùng đầm nước và khát vọng vươn lên vượt nghịch cảnh |
| Hệ thống sắc phong và bia đá cổ | Lưu giữ tại Hậu cung và nhà bia nội tự | Hàng chục đạo sắc phong triều Lê — Nguyễn cùng văn bia khắc chữ Hán sắc nét | Tư liệu gốc xác thực lịch sử trùng tu đền Dạ Trạch và công đức bậc tiền nhân |

Kết cấu điện thờ chữ Công và chạm khắc gỗ
Tâm điểm kiến trúc của đền Dạ Trạch là khu điện thờ chính được kiến tạo theo bố cục hình chữ Công ($ ext{I}$) truyền thống gồm ba tòa Tiền tế, Trung từ (Ống muống) và Hậu cung nối tiếp liên hoàn tạo thành một khối kiến trúc thống nhất, thâm trầm. Tòa Tiền tế mở rộng năm gian hai dĩ với hệ mái lợp ngói mũi hài dày dặn, bờ nóc đắp lưỡng long chầu nguyệt, bốn góc mái vươn cao các đầu đao uốn cong mềm mại.
Bước vào bên trong nội điện của đền Dạ Trạch, hệ thống khung chịu lực bằng gỗ lim vững chãi được liên kết hoàn toàn bằng mộng truyền thống không dùng đinh sắt, đặt trên những chân tảng đá xanh chạm cánh sen. Các bộ vì kèo được xử lý linh hoạt theo kiểu "thượng chồng rường giá chiêng, hạ kẻ chuyền" giúp phân tán tải trọng mái ngói lớn đồng thời mở rộng khoảng không gian hành lễ bên dưới.
Nghệ thuật trang trí điêu khắc gỗ tại đền Dạ Trạch đạt trình độ thẩm mỹ tinh xảo của mỹ thuật thời Nguyễn cuối thế kỷ mười chín:
- Hệ thống cửa võng và bức cốn chạm lọng nhiều tầng: Tại gian trung tâm tòa Tiền tế và lối dẫn vào Trung từ, các bức cửa võng lớn được chạm thủng ba đến bốn lớp gỗ chồng lên nhau với đề tài "Tứ linh hội tụ", "Cửu long tranh châu" và "Phượng vũ cửu tiêu", toàn bộ bề mặt phủ sơn son thếp vàng rực rỡ dưới ánh nến.
- Đề tài sóng nước và hoa lá hóa rồng: Do đặc thù ngôi đền gắn liền với vùng đầm nước cổ và tín ngưỡng cầu mưa của cư dân nông nghiệp, các mảng chạm trên đầu dư, bẩy hiên và ván mê tại đền Dạ Trạch xuất hiện dày đặc họa tiết vân mây xoắn ốc, sóng nước cuộn trào, rồng hút nước, rùa sen và tùng lộc, tạo nên bản giao hưởng điêu khắc sống động giữa lòng di sản.
Kho tàng cổ vật và bảo vật thờ tự trong đền Dạ Trạch
Giá trị lịch sử và mỹ thuật của đền Dạ Trạch được bảo chứng qua hàng trăm hiện vật cổ bằng đồng, gỗ, đá và giấy sắc vẫn được cộng đồng dân cư thôn Yên Vĩnh gìn giữ nguyên vẹn qua nhiều biến cố lịch sử. Mỗi cổ vật nơi đây đều gắn liền với một lớp lang huyền tích hoặc nghi thức thờ phụng cổ truyền độc đáo.
Pháp khí cây gậy thần cùng chiếc nón lá thiêng
Hiện vật mang tính biểu tượng tâm linh cao quý nhất tại Hậu cung đền Dạ Trạch là bộ pháp khí gậy thần và nón lá được đặt trang trọng trong khám thờ sơn son thếp vàng trên kiệu Bát cống. Trong kho tàng thần thoại Việt Nam, nếu như Thánh Gióng gắn liền với roi sắt ngựa sắt, Sơn Tinh gắn liền với sách ước gậy chỉ hướng, thì vị thánh thứ ba trong Tứ bất tử lại hiện diện với hai vật dụng bình dị bậc nhất của người nông dân vùng châu thổ là cây gậy chống và chiếc nón lá che mưa nắng.
Sự hiện diện của gậy thần và nón lá tại đền Dạ Trạch mang ý nghĩa triết học nhân sinh sâu sắc: cái phi thường, thần thánh không nằm ở những quyền trượng xa hoa mà kết tinh ngay trong những công cụ lao động gắn bó máu thịt với đời sống lam lũ của nhân dân. Chính cây gậy và chiếc nón ấy đã giúp Đức Thánh cùng Nhị vị Phu nhân tạo dựng cơ đồ giữa vùng đầm lầy hoang vu, che chở dân lành khỏi thiên tai dịch bệnh và cuối cùng hóa phép bay về trời trên đất Đền Hóa Dạ Trạch.
Bên cạnh bộ pháp khí thiêng liêng, trong Hậu cung của đền Dạ Trạch còn bài trí hệ thống tượng thờ Tam vị Đức Thánh đúc bằng đồng có niên đại cuối thế kỷ mười chín. Ba pho tượng được tạo tác trong tư thế tọa ngai uy nghi, đường nét khuôn mặt thanh tú, trang phục chạm hoa văn long phụng mềm mại, thể hiện tay nghề đúc đồng tinh luyện có sự giao thoa kỹ thuật với các trung tâm đúc đồng danh tiếng vùng Hưng Yên như làng đúc đồng Lộng Thượng.
Quả chuông Dạ Trạch từ chung và tượng Bế ngư
Tại tòa lầu Chuông phía trước sân hành lễ của đền Dạ Trạch, du khách và các nhà khảo cứu có dịp chiêm ngưỡng quả đại hồng chung cổ mang minh văn Dạ Trạch từ chung (Chuông đền Dạ Trạch) được đúc vào năm Thành Thái thứ mười bốn (năm Nhâm Dần 1902). Quả chuông đồng có kích thước lớn, quai chuông đúc hình đôi rồng đấu lưng uyển chuyển, thân chuông chia thành các ô khắc nổi bài minh chữ Hán ghi lại chi tiết lịch sử vùng đầm Nhất Dạ Trạch, sự tích hóa thánh của Chử Đạo Tổ, chiến công của vua Triệu Quang Phục cùng danh sách các làng xã, tín thí công đức đúc chuông.
Một cổ vật điêu khắc gỗ vô cùng độc đáo khác chỉ có tại đền Dạ Trạch là cặp tượng Bế ngư thần quan (Thần quan ôm cá chép). Tác phẩm tạc hình hai vị quan thần trong trang phục mũ cánh chuồn, áo bào truyền thống, hai tay nâng niu ôm chặt con cá chép lớn có vảy óng ánh đang uốn mình vươn lên như chuẩn bị hóa rồng:
- Phản ánh sinh kế ngư nghiệp vùng đầm cổ: Hình tượng tượng Bế ngư thần quan bắt nguồn từ đời sống đánh bắt thủy sản lâu đời của cư dân quanh đầm Dạ Trạch — nơi cũng sản sinh ra nghề đan dụng cụ bắt cá trứ danh tại làng đan đó Thủ Sỹ kế cận.
- Biểu trưng cho nghi lễ dâng cá tế Thánh và ước vọng vượt vũ môn: Trong các kỳ đại tế cổ truyền tại đền Dạ Trạch, cá chép tươi đánh bắt từ đầm nước luôn là lễ vật bắt buộc dâng lên Đức Thánh để tạ ơn nguồn lợi thủy sản dồi dào và cầu chúc con cháu học hành đỗ đạt, cá chép hóa rồng.

Sức sống lễ hội và giá trị di sản của đền Dạ Trạch
Nếu như đền Đa Hòa nằm sát bờ sông Hồng là nơi mở đầu thiên tình sử giữa chàng trai nghèo họ Chử và công chúa Tiên Dung, thì đền Dạ Trạch ở phía trong đê chính là điểm kết viên mãn nơi Tam vị hóa thánh bay về trời. Hai ngôi đền cổ song hành đã tạo nên một không gian văn hóa — tâm linh thống nhất, được Nhà nước tôn vinh ở cấp độ cao nhất là Di tích quốc gia đặc biệt và Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Không gian lễ hội truyền thống và hát Trống quân
Hằng năm, từ ngày mười đến ngày mười hai tháng Hai âm lịch, nhân dân xã Dạ Trạch cùng các làng kết chạ trong vùng lại long trọng mở hội tại đền Dạ Trạch, hòa chung nhịp đập với kỳ lễ hội Chử Đồng Tử Tiên Dung trên toàn dải đất Khoái Châu. Mở đầu đại lễ là nghi thức rước nước từ sông Hồng về hồ Bán Nguyệt và điện thờ Đền Hóa Dạ Trạch với đoàn rước kéo dài hàng cây số gồm cờ ngũ sắc, bát bửu, phường bát âm, đội múa rồng, kiệu rước gậy thần và nón lá cùng kiệu Tam vị Đức Thánh và kiệu vua Triệu Quang Phục.
Sau phần tế lễ trang nghiêm tại tòa Tiền tế và Hậu cung đền Dạ Trạch để tưởng nhớ công ơn mở đất của Chử Đạo Tổ và chiến công giữ nước của Dạ Trạch Vương, không gian quanh hồ Bán Nguyệt lại rộn ràng bước vào phần hội dân gian. Nổi bật nhất trong di sản diễn xướng tại vùng đất này là nghệ thuật hát Trống quân Dạ Trạch — loại hình dân ca đối đáp độc đáo tương truyền ra đời từ thời quân sĩ của vua Triệu Quang Phục hát giải khuây và khích lệ tinh thần chiến đấu giữa đầm lầy lau sậy.
Chỉ với một sợi dây mây căng ngang qua chiếc thùng rỗng đặt trên mặt đất và que gõ tạo ra tiếng "thình thùng" trầm hùng như tiếng trống trận, các liền anh liền chị bên hồ Bán Nguyệt trước đền Dạ Trạch có thể ứng tác hàng trăm câu thơ lục bát đối đáp thông minh về lịch sử, địa lý, nhân tình thế thái. Tiếng hát Trống quân hòa cùng các trò chơi dân gian như đi cầu kiều trên hồ nước, bắt vịt, chọi gà và múa bồng đã giữ cho mạch nguồn văn hóa cổ truyền vùng đầm Dạ Trạch luôn tươi mới qua hàng chục thế kỷ.
Bảo tồn quần thể di tích đặc biệt vùng Khoái Châu
Trong hệ thống các di tích lịch sử — văn hóa trọng điểm của tỉnh Hưng Yên bên cạnh Khu di tích Phố Hiến hay chùa Thái Lạc, đền Dạ Trạch giữ vị thế đặc biệt nhờ sự kết tụ trọn vẹn giữa tín ngưỡng dân gian Tứ bất tử và lịch sử quân sự bảo vệ độc lập dân tộc. Ngôi đền không chỉ là điểm tựa tâm linh của người dân huyện Khoái Châu mà còn là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước, lòng hiếu thảo và ý chí tự lực tự cường cho thế hệ trẻ.
Những năm qua, công tác bảo tồn và phát huy giá trị Di tích quốc gia đặc biệt tại đền Dạ Trạch luôn được chính quyền và nhân dân địa phương thực hiện bài bản: hệ thống kè đá quanh hồ Bán Nguyệt được chỉnh trang sạch đẹp, các hạng mục gỗ lim của tòa chữ Công và lầu Chuông được tu bổ chống xuống cấp theo đúng nguyên tắc bảo tồn di sản gốc, đồng thời các bảo vật như quả chuông Dạ Trạch từ chung, cặp tượng Bế ngư thần quan và bộ sắc phong cổ được lập hồ sơ quản lý khoa học.
Trải qua bao biến thiên của lịch sử từ đêm mưa gió hóa thánh thời Hùng Vương và những năm tháng kháng chiến hào hùng trên đầm Nhất Dạ Trạch, đền Dạ Trạch vẫn tỏa sáng vẻ đẹp thâm nghiêm giữa vùng đồng bằng trù phú. Trên hành trình số hóa và gìn giữ di sản văn hiến dân tộc, chuyên trang Hưng Yên NSSC tiếp tục cung cấp nguồn dữ liệu bách khoa toàn diện về các danh thắng, di tích lịch sử bản địa, đưa câu chuyện huyền sử đất Khoái Châu lan tỏa sâu rộng tới bạn đọc bốn phương.
NSSC Hưng Yên
hungyen.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Hưng Yên.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm Hưng Yên.
Bài liên quan
Đền Tiên La - Kiến trúc đá cổ kính tôn vinh Bát Nạn Đông Nhung Đại Tướng Quân trên gò Kim Quy
Đền Tiên La trên thế đất gò Kim Quy phụng thờ Bát Nạn Đông Nhung Đại Tướng Quân Vũ Thị Thục. Khám phá tuyệt tác kiến trúc đá xanh chạm khắc tinh xảo tại Hưng Hà.
Đền Trần Thái Bình - Quần thể lăng miếu các vị vua triều Trần nơi đất phát tích Long Hưng
Đền Trần Thái Bình tại làng Tam Đường lưu giữ hệ thống lăng mộ các vị vua đầu triều Trần cùng không gian kiến trúc linh thiêng trên vùng đất phát tích Long Hưng.
Chùa Keo - Kiệt tác kiến trúc gỗ cổ truyền gần bốn thế kỷ nơi châu thổ sông Hồng
Chùa Keo là di tích quốc gia đặc biệt lưu giữ 17 công trình gỗ lim thế kỷ XVII cùng gác chuông ba tầng mái kỳ vĩ và truyền thống thờ Thiền sư Dương Không Lộ.



