Bỏ qua đến nội dung

Canh cá Quỳnh Côi - Tinh hoa hương đồng gió nội kết tinh trong bát nước dùng thanh ngọt

Giữa vùng châu thổ trù phú bên dòng sông Luộc, canh cá Quỳnh Côi từ lâu đã trở thành niềm tự hào của văn hóa ẩm thực đồng bằng Bắc Bộ. Bát canh nóng hổi hội tụ vị béo bùi của cá rô đồng, sợi bánh đa gạo quê và hương thơm thảo mộc dân dã.

NSSC Hưng YênĐăng: Cập nhật lần cuối: 11 phút đọc

Bát canh cá Quỳnh Côi đầy đặn bánh đa trắng sợi mảnh, cá rô đồng rim vàng ươm, trứng cá, chả cá và rau thơm xanh mát

Trên bản đồ văn hóa ẩm thực đồng bằng sông Hồng, canh cá Quỳnh Côi hiện diện như một biểu tượng mộc mạc nhưng đầy tinh tế của cư dân vùng lúa nước. Không sử dụng những sơn hào hải vị đắt đỏ, món ăn chinh phục lòng người bằng chính những sản vật bình dị sinh trưởng từ ruộng đồng phù sa như con cá rô đồng, hạt gạo tẻ thơm và các loại rau gia vị theo mùa, tạo nên một tổng thể hương vị đậm đà khó quên.

Cội nguồn lịch sử và bối cảnh văn hóa của canh cá Quỳnh Côi

Mỗi món ăn truyền thống có sức sống lâu bền đều bắt nguồn từ điều kiện tự nhiên và tập quán lao động của cư dân bản địa. Sự hình thành của món canh cá nơi phố huyện Quỳnh Côi gắn liền với hệ sinh thái ruộng lúa bờ xôi giậu mật và nếp sống cần cù, khéo léo của con người nơi đây.

Sáng tạo ẩm thực từ miền chiêm trũng cổ

Vùng đất Quỳnh Côi thuộc vùng chiêm trũng Quỳnh Phụ nằm ở khu vực giao thoa giữa những nhánh sông lớn bồi đắp phù sa màu mỡ, nơi có hệ thống sông Hóa, sông Luộc cùng vô số ao đầm, kênh rạch đan xen giữa những cánh đồng lúa bạt ngàn. Trong các bộ địa chí cổ của nhà bác học Lê Quý Đôn, vùng đất này từ xa xưa đã nổi tiếng với nghề trồng lúa nước và nguồn thủy sản nước ngọt dồi dào mỗi mùa nước nổi. Sau những ngày mùa cày cấy vất vả, người nông dân thường đánh bắt những mẻ cá rô đồng béo tròn dưới chân ruộng lúa để cải thiện bữa ăn gia đình. Từ thói quen gỡ thịt cá nấu canh rau cải, rau rút ăn cùng cơm trắng hoặc bánh đa, cư dân thị tứ Quỳnh Côi xưa đã sáng tạo nên phương pháp rim cá thật săn chắc rồi chan nước ninh xương cá lên sợi bánh đa trắng, khai sinh ra một thức quà sáng trứ danh.

Hành trình từ bữa ăn quê thành danh vị

Tên gọi canh cá thay vì bún cá hay bánh đa cá phản ánh đúng bản chất mộc mạc trong ngôn ngữ sinh hoạt của người dân quê lúa. Ban đầu, món ăn chỉ xuất hiện tại các phiên chợ quê quanh khu vực phố cổ Quỳnh Côi và vùng phụ cận gần di tích đền Đồng Bằng, phục vụ bà con đi chợ sớm hay khách thập phương về chiêm bái. Nhờ hương vị thanh ngọt tự nhiên, không tanh nồng và giàu giá trị dinh dưỡng, danh tiếng của bát canh cá ngày càng lan tỏa rộng khắp các vùng lân cận. Trải qua hàng trăm năm lưu truyền qua nhiều thế hệ gia đình, món ăn từ chỗ là thức quà dân dã nơi thôn dã đã vươn lên trở thành một di sản ẩm thực tiêu biểu, gói trọn hồn cốt của nền văn minh nông nghiệp lúa nước Bắc Bộ.

Hệ nguyên liệu bản địa làm nên bát canh cá Quỳnh Côi

Sức quyến rũ của món ăn nằm ở sự tuyển chọn nguyên liệu tự nhiên vô cùng khắt khe. Dù cấu thành từ những thành phần quen thuộc của đồng quê, nhưng mỗi nguyên liệu từ con cá, sợi bánh đa cho tới cọng rau thơm đều phải đạt độ tươi ngon và đúng chủng loại bản địa mới tạo nên hương vị chuẩn mực.

Nhóm nguyên liệu chínhTiêu chuẩn tuyển chọn tự nhiênĐặc tính cảm quan đóng góp vào món ăn
Cá rô đồng bản địaCá rô sống tự nhiên ở ruộng lúa, mình dày, lưng xanh đen, bụng vàngThịt cá trắng phau, thớ thịt dai chắc, vị ngọt đậm và thơm béo
Bánh đa trắng Quỳnh CôiTráng từ gạo tẻ vụ mùa ngon, phơi sương vừa độ, thái sợi nhỏ mảnhSợi bánh trắng trong, mềm mại nhưng dai dẻo, không bị nát trong nước nóng
Trứng cá và chả cáTrứng cá rô đồng mùa sinh sản kết hợp chả cá giã tay chiên vàngBổ sung độ bùi ngậy đặc trưng và làm phong phú kết cấu khi thưởng thức
Thảo mộc và gia vịRau cải cúc, rau cần, cải canh, thì là, hành hoa, gừng tươi và nghệKhử hoàn toàn vị tanh, tôn vinh hương thơm đồng nội thanh mát

Tuyển chọn cá rô đồng béo tròn mùa thu

Nguyên liệu quyết định phẩm chất của bát canh chính là loài cá rô đồng sinh trưởng tự nhiên trong các ruộng lúa và đầm sen. Theo kinh nghiệm dân gian, cá rô đồng ngon nhất là vào khoảng tháng tám đến tháng mười âm lịch, khi lúa mùa bắt đầu chín rộ và cá tích lũy đủ lớp mỡ vàng ươm cùng hai buồng trứng cá rô đồng béo bùi căng tròn. Những con cá đạt chuẩn phải có kích thước to bằng hai đến ba ngón tay người lớn, vảy cứng sáng bóng và quẫy khỏe. Cá sau khi đánh bắt về được ngâm nước sạch, đánh vảy kỹ lưỡng, luộc chín tới rồi gỡ lấy phần thịt hai bên thăn một cách khéo léo sao cho miếng cá giữ nguyên bản to mà không còn sót bất kỳ chiếc xương dăm nào.

Cận cảnh những miếng cá rô đồng rim vàng ruộm săn chắc nổi bật trên nền sợi bánh đa trắng và lát cà chua đỏ trong bát canh cá Quỳnh Côi
Cận cảnh những miếng cá rô đồng rim vàng ruộm săn chắc nổi bật trên nền sợi bánh đa trắng và lát cà chua đỏ trong bát canh cá Quỳnh Côi

Sợi bánh đa trắng mỏng dẻo từ gạo quê

Khác hẳn với bánh đa đỏ vùng duyên hải hay sợi bún rối thông thường, món ăn này bắt buộc phải sử dụng loại bánh đa trắng sợi nhỏ được sản xuất thủ công tại các làng nghề địa phương. Nguyên liệu làm bánh là những hạt gạo tẻ thơm dẻo được tuyển chọn kỹ lưỡng, sánh ngang phẩm chất của giống gạo tám thơm Tiền Hải trứ danh trong vùng. Gạo được ngâm nước mưa hoặc nước giếng trong, xay thành bột mịn bằng cối đá rồi tráng thành từng tấm bánh mỏng tang trên nồi hơi đun củi. Khi bánh chín được đem phơi trên phên tre dưới nắng nhẹ cho se mặt rồi thái thành những sợi nhỏ mảnh như sợi miến. Nhờ bí quyết tráng mỏng và phơi sương chuẩn xác, sợi bánh đa khi chần qua nước sôi có màu trắng ngần, độ dai giòn sần sật và tỏa mùi thơm thuần khiết của hạt gạo quê.

Đặc trưng hương vị và cấu trúc của canh cá Quỳnh Côi

Điểm làm nên thương hiệu độc bản của thức quà này không chỉ dừng lại ở nguồn nguyên liệu tươi ngon mà còn nằm ở triết lý chế biến cầu kỳ, giúp chuyển hóa con cá đồng dân dã thành một tác phẩm ẩm thực hài hòa giữa sắc, hương và vị.

Nghệ thuật rim cá rô đồng cùng gừng nghệ

Thay vì chỉ dùng cá luộc hoặc cá chiên giòn khô cứng, người dân địa phương áp dụng phương pháp làm cá rô đồng rim gừng nghệ vô cùng tinh tế. Phần thịt cá rô sau khi gỡ xương được ướp thấm đẫm cùng nước cốt gừng già giã nhỏ, hành khô băm nhuyễn, một chút nước cốt nghệ tươi có sắc vàng óng như giống nghệ Chí Tân Hưng Yên và vài giọt nước mắm cốt truyền thống đậm đà hương vị biển như nước mắm Diêm Điền. Quá trình rim cá diễn ra trên lửa nhỏ liu riu cùng chút mỡ lợn hoặc nước hàng trong nhiều giờ liền cho đến khi từng thớ thịt cá săn lại, chuyển sang màu vàng nâu óng ả. Miếng cá thành phẩm đạt độ dai dẻo ở lớp da, đậm đà gia vị bên ngoài nhưng bên trong vẫn giữ trọn độ mềm ngọt, thơm phức mùi gừng nghệ mà không hề bị khô xác.

Vị ngọt thanh của nước dùng và rau thơm

Song hành cùng miếng cá rim đậm đà là phần nước dùng xương cá rô đồng thanh ngọt tự nhiên. Toàn bộ phần đầu và xương sống cá sau khi gỡ thịt được đem giã nhuyễn bằng cối đá, lọc kỹ lấy nước cốt rồi ninh chậm cùng xương ống lợn để tạo độ ngọt sâu. Nhờ kỹ thuật canh lửa và hớt bọt tỉ mỉ, nồi nước dùng luôn giữ được độ trong trẻo, điểm xuyết sắc đỏ dịu của vài múi cà chua xào chín tới và lớp váng mỡ hành vàng nhẹ trên bề mặt. Khi chan nước dùng đang sôi sùng sục vào bát bánh đa trắng xếp sẵn cá rim và trứng cá, hương thơm của rau cải cúc và thì là thái nhỏ lập tức bừng dậy. Vị cay the dịu nhẹ của rau cải, hương thơm nồng ấm của thì là hòa quyện vào làn nước ngọt lịm tạo nên một dư vị thanh tao, ấm áp lan tỏa khắp vòm họng.

Bát canh cá Quỳnh Côi truyền thống nhìn từ trên xuống với lớp trứng cá rô đồng béo bùi ở giữa cùng những miếng cá vàng ươm và rau thì là thái nhỏ
Bát canh cá Quỳnh Côi truyền thống nhìn từ trên xuống với lớp trứng cá rô đồng béo bùi ở giữa cùng những miếng cá vàng ươm và rau thì là thái nhỏ

Tập quán thưởng thức và giá trị di sản canh cá Quỳnh Côi

Trải qua bao thăng trầm của thời gian, bát canh cá vẫn giữ nguyên vị trí trang trọng trong tâm thức ẩm thực của người dân bản địa cũng như những người con xa quê. Thưởng thức món ăn này cũng chính là dịp để cảm nhận nhịp sống bình dị và tình cảm nồng hậu của cư dân vùng châu thổ.

Nét đẹp thưởng thức món nước theo mùa vụ

Người dân bản địa có thói quen thưởng thức bát canh cá vào buổi sáng sớm hoặc những buổi chiều thu đông se lạnh, khi làn khói trắng tỏa hương thơm ngát làm ấm lòng người thưởng thức. Điểm thú vị trong tập quán ăn uống nơi đây là phần rau xanh ăn kèm luôn thay đổi linh hoạt theo nhịp điệu mùa vụ của đồng quê. Mùa đông xuân là thời điểm lên ngôi của rau cải cúc thơm dịu, rau cần nước giòn ngọt và rau cải canh xanh mướt có chút vị cay nồng nơi đầu lưỡi; sang mùa hè thu lại có rau rút, rau muống chẻ hoặc dọc mùng thanh mát. Trong những dịp du xuân trẩy hội tại chùa Keo hay về dự lễ hội đền Đồng Bằng vào tháng tám âm lịch, việc dừng chân thưởng thức một bát canh cá nóng hổi điểm thêm vài lát ớt tươi và chút giấm tỏi đã trở thành một trải nghiệm văn hóa không thể thiếu.

Giá trị văn hóa ẩm thực vùng đồng bằng

Cùng với thức quà tiến vua lừng danh như bánh cáy làng Nguyễn, món canh cá đã góp phần định danh bản sắc ẩm thực vừa mộc mạc vừa sâu sắc của vùng đất văn hiến. Giá trị lớn nhất của món ăn nằm ở triết lý tận dụng trọn vẹn sản vật tự nhiên và sự kiên nhẫn, tỉ mỉ của đôi bàn tay người phụ nữ Việt Nam trong việc gỡ từng chiếc xương cá nhỏ để mang lại bữa ăn ngon lành, an toàn cho gia đình. Ngày nay, món ăn đã có mặt ở nhiều đô thị lớn trên cả nước, trở thành sứ giả văn hóa quảng bá hình ảnh quê hương giàu truyền thống. Trên hành trình số hóa và bảo tồn di sản bản địa, chuyên trang Hưng Yên NSSC tiếp tục lưu giữ và lan tỏa những tư liệu bách khoa chuẩn xác về kho tàng ẩm thực truyền thống tới cộng đồng.

Nhìn lại toàn bộ quá trình hình thành và lưu truyền qua nhiều thế hệ, có thể khẳng định canh cá Quỳnh Côi là sự kết tinh hoàn mỹ giữa thiên nhiên hào phóng và tâm hồn tinh tế của cư dân vùng đồng bằng Bắc Bộ. Từ sợi bánh đa trắng ngần, miếng cá rô đồng rim nghệ vàng ươm cho đến làn nước dùng ngọt thanh hương thảo mộc, tất cả đã hòa quyện để tạo nên một biểu tượng ẩm thực trường tồn cùng năm tháng.

Chia sẻ:
HC

NSSC Hưng Yên

hungyen.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Hưng Yên.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Ẩm thực Hưng Yên.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất