Đền Đồng Bằng - Bảo tàng điêu khắc gỗ cổ kính thờ Đức Vua Cha Bát Hải Động Đình
NSSC Hưng YênĐăng: Cập nhật lần cuối: 19 phút đọc

Tọa lạc trên vùng đất cổ trang Đào Động thuộc xã An Lễ huyện Quỳnh Phụ, đền Đồng Bằng hiện lên uy nghiêm bên bờ sông Mai Diêm với mười ba tòa sáu mươi sáu gian kiến trúc liên hoàn. Không chỉ đứng đầu hàng tứ cố cảnh vùng duyên hải Bắc Bộ, di tích còn là một bảo tàng mỹ thuật điêu khắc gỗ truyền thống kết tinh tín ngưỡng thờ Đức Vua Cha Bát Hải Động Đình suốt hàng thiên niên kỷ.
Cội nguồn lịch sử bốn nghìn năm của đền Đồng Bằng
Theo thần tích cổ và các nguồn tư liệu địa chí vùng Sơn Nam Hạ, lịch sử hình thành đền Đồng Bằng trải dài qua hai lớp trầm tích lớn của dân tộc Việt Nam: thời đại Hùng Vương dựng nước Văn Lang và thời đại vương triều Trần đánh bại quân xâm lược Nguyên Mông thế kỷ mười ba. Sự giao thoa giữa huyền sử mở đất trị thủy với chính sử vệ quốc đã tạo nên vị thế tâm linh đặc biệt của ngôi đền bên dòng sông cổ.
Huyền tích Vĩnh Công Đại Vương thời Hùng Vương
Theo bộ ngọc phả cổ lưu giữ tại đền Đồng Bằng, vào thời kỳ các vua Hùng dựng nước tại vùng đất Tổ Đền Hùng, ở vùng trang Đào Động thuộc huyện Phụ Phượng xưa có người con gái tên là Phạm Thị Ngọc Nữ dung mạo đoan trang, đức hạnh vẹn toàn. Trong một lần ra bến sông tắm gội, bà cảm ứng với giao long thần nơi cửa biển mà mang thai, đến ngày hạ sinh được một bọc nở ra vị thần đồng khôi ngô tuấn tú, đặt tên là Vĩnh Công.
Từ thuở thiếu thời tại trang Đào Động, ngài Vĩnh Công đã bộc lộ trí tuệ siêu phàm, văn võ song toàn và lòng nhân ái bao la, thường giúp dân vùng hạ lưu sông Hồng — sông Hóa đắp đê ngăn mặn, khơi thông dòng chảy sông Mai Diêm và truyền dạy nghề trồng lúa nước, chăn tằm dệt vải. Đến đời vua Hùng Vương thứ mười tám, khi bờ cõi nước Văn Lang đứng trước họa ngoại xâm uy hiếp, nhà vua lập đàn cầu hiền tài ra giúp nước, ngài Vĩnh Công đã hưởng ứng lời hiệu triệu, thống lĩnh thủy quân tiến đánh tan tác quân giặc, giữ yên cơ đồ xã tắc.
Sau chiến thắng vang dội, vua Hùng Vương thứ mười tám ban chiếu sắc phong ngài là Vĩnh Công Đại Vương ("Trấn Tây An Nam Tam Kỳ Linh Ứng Vĩnh Công Đại Vương Tối Thượng Đẳng Thần"), giao quyền cai quản toàn bộ vùng tám cửa biển (Bát Hải Động Đình) và ban thưởng lộc điền hậu hĩnh. Tuy nhiên, ngài không màng danh lợi chốn triều đình mà xin phép vua Hùng trở về quê hương trang Đào Động thuộc xã An Lễ huyện Quỳnh Phụ ngày nay để tiếp tục chiêu dân lập ấp, mở mang trang trại trù phú. Khi ngài hóa thánh vào ngày hai mươi tháng Tám âm lịch, vua Hùng cho lập đền thờ ngay trên nền sinh từ tại cánh đồng Bằng, tôn xưng là Đức Vua Cha Bát Hải Động Đình.
Dấu ấn căn cứ quân sự thời vương triều Trần
Bước sang thế kỷ mười ba, vùng đất trang Đào Động và khu vực đền Đồng Bằng nằm ở vị trí chiến lược kết nối trực tiếp giữa vùng đất phát tích nhà Trần tại đền Trần Thái Bình cùng hành cung Long Hưng (huyện Hưng Hà) với hệ thống phòng tuyến đường thủy dọc sông Luộc, sông Hóa ra cửa biển Thái Bình — Hải Phòng. Trong các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ hai (năm 1285) và lần thứ ba (năm 1288), vùng Đào Động — A Sào — Lộng Khê đã trở thành hậu phương quân lương, xưởng rèn vũ khí và căn cứ tập kết thủy bộ trọng yếu của quân đội Đại Việt.
Theo sử truyền và bia ký tại di tích, trước khi xuất quân tiến ra sông Hóa và cửa biển Bạch Đằng quyết chiến với đạo binh thuyền của Ô Mã Nhi, Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn cùng các vương hầu, danh tướng nhà Trần đã thân hành tới đền Đồng Bằng dâng hương bái yết Đức Vua Cha Bát Hải Động Đình, cầu xin thủy thần che chở cho chiến thuyền Đại Việt làm chủ sóng nước. Sau đại thắng Bạch Đằng năm Mậu Tý 1288, triều đình nhà Trần đã ban sắc thượng đẳng thần và cho mở rộng quy mô ngôi đền bên sông Mai Diêm để tạ ơn âm phù của Đức Vua Cha.
Trải qua năm tháng, nhân dân xã An Lễ huyện Quỳnh Phụ đã phối thờ Đức Thánh Trần cùng các vị tướng lĩnh, vương tử nhà Trần có công trấn giữ vùng duyên hải ngay trong quần thể đền Đồng Bằng. Nhờ bề dày lịch sử bốn nghìn năm và cảnh quan kiến trúc kỳ vĩ, ngôi đền tại trang Đào Động xưa đã được ca tụng đứng đầu hàng tứ cố cảnh của vùng đất cổ gồm Đào Động, Lộng Khê, Tô Đê và A Sào.
Quy mô kiến trúc và nghệ thuật chạm gỗ tại đền Đồng Bằng
Được xây dựng trên khu đất bằng phẳng rộng hơn mười một nghìn mét vuông chạy dọc theo bờ bắc sông Mai Diêm, đền Đồng Bằng quay mặt về hướng Đông Nam đón gió biển mát lành. Diện mạo kiến trúc hiện nay của ngôi đền bảo lưu đậm nét phong cách nghệ thuật thời Lê Trung Hưng và thời Nguyễn (đặc biệt qua các đợt trùng tu lớn vào thế kỷ mười tám, mười chín và đầu thế kỷ hai mươi), xứng đáng với danh hiệu bảo tàng mỹ thuật điêu khắc gỗ của vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Tổ hợp mười ba tòa sáu mươi sáu gian cổ
Điểm gây choáng ngợp đầu tiên khi chiêm ngưỡng tổng mặt bằng đền Đồng Bằng là quy mô kiến trúc liên hoàn đồ sộ bậc nhất trong hệ thống đền miếu cổ Việt Nam: toàn bộ khu nội tự và ngoại tự bao gồm mười ba tòa kiến trúc lớn nhỏ với tổng cộng sáu mươi sáu gian nối tiếp nhau theo bố cục kiểu tiền Nhị hậu Đinh kết hợp hành lang khép kín. Trước mặt đền là dòng sông Mai Diêm uốn lượn như dải lụa minh đường, phía bên kia sông có bức bình phong lớn đắp hình long cuốn thủy che chắn tà khí.
Từ bờ sông bước lên sân đền rộng lát gạch Bát Tràng của đền Đồng Bằng, du khách lần lượt đi qua chuỗi công trình kiến trúc đăng đối, nhịp nhàng:
- Cụm kiến trúc Nghi môn và Lầu Chuông — Lầu Khánh: Cổng Nghi môn đồ sộ gồm năm cửa theo thức chồng diêm hai tầng tám mái đao cong vút, đỉnh mái đắp lưỡng long chầu nguyệt và kìm nóc tinh xảo; hai bên tả hữu là gác Chuông và gác Khánh vươn cao cân xứng.
- Hệ thống ba tòa Đại bái (Đệ nhất, Đệ nhị, Đệ tam) theo kiểu chữ Nhị: Ba tòa nhà ngang năm gian nối liền nhau qua hệ thống vòm cuốn và máng nước tạo không gian hành lễ thâm nghiêm, rộng lớn với hàng chục cột gỗ lim đường kính lớn đặt trên chân tảng đá xanh.
- Tòa Trung từ, Hậu cung (Cung cấm) và dãy Giải vũ theo kiểu chữ Đinh: Từ tòa Đệ tam kéo dọc về phía sau là tòa ống muống và cung cấm thâm nghiêm thờ Đức Vua Cha Bát Hải Động Đình (Vĩnh Công Đại Vương), bao bọc hai bên là hai dãy Giải vũ mười tám gian cùng hệ thống đền Công Đồng, đền Mẫu, đền Quan Lớn tạo thành một quần thể kiến trúc hoàn chỉnh.
| Hạng mục công trình trong đền Đồng Bằng | Vị trí trong bố cục tổng thể | Quy mô cấu trúc và chất liệu kiến trúc | Chức năng thờ tự và giá trị nghệ thuật |
|---|---|---|---|
| Bến sông Mai Diêm và Bình phong tiền án | Phía Đông Nam trước cổng chính của đền | Bến đá cổ ven sông đối diện bức cuốn thư bình phong đắp nổi tứ linh | Không gian mở hội đua thuyền trải và yếu tố phong thủy tụ thủy sinh phú quý |
| Cổng Ngũ môn cùng Lầu Chuông, Lầu Khánh | Mặt tiền dẫn vào sân hành lễ trung tâm | Kiến trúc hai tầng tám mái đao cong, tường gạch cổ và hệ khung gỗ lim | Phân giới không gian linh thiêng, nơi treo đại hồng chung và khánh đá cổ |
| Ba tòa Đại bái (Đệ nhất, Đệ nhị, Đệ tam) | Trục chính tâm theo cấu trúc chữ Nhị phía trước | Ba tòa ngang năm gian liên hoàn, vì kèo chồng rường giá chiêng chạm tứ linh | Không gian cử hành các nghi thức đại tế quốc gia và trưng bày đồ lộ bộ, kiệu rước |
| Tòa Trung từ và Hậu cung (Cung cấm) | Phần chuôi vồ chữ Đinh ở sâu nhất trục chính | Kết cấu gỗ lim kín đáo, hệ cửa võng chín lớp sơn son thếp vàng lộng lẫy | Nơi đặt khám thờ và tượng Đức Vua Cha Bát Hải Động Đình (Vĩnh Công Đại Vương) |
| Hệ thống hai dãy Giải vũ tả hữu | Chạy dọc hai bên tả hữu ôm lấy khu nội tự | Hai dãy nhà dài mỗi bên chín gian thông thoáng, mái lợp ngói mũi hài cổ | Nơi phối thờ các vị tướng lĩnh, văn quan và chuẩn bị lễ vật trong kỳ đại hội |
| Cụm đền Mẫu, đền Đức Thánh Trần và các phủ | Nằm kế cận trong khuôn viên mười một nghìn mét vuông | Kiến trúc cổ truyền chạm trổ tinh mỹ theo phong cách nghệ thuật Lê — Nguyễn | Phụng thờ Thánh Mẫu, Đức Thánh Trần cùng hệ thống thần linh Tam phủ, Tứ phủ |

Bảo tàng điêu khắc gỗ tứ linh thời Lê Nguyễn
Sở dĩ đền Đồng Bằng được giới kiến trúc sư và sử học mỹ thuật suy tôn là một bảo tàng mỹ thuật điêu khắc gỗ sống động vì hầu như trên toàn bộ sáu mươi sáu gian nhà gỗ lim của di tích, không có một cấu kiện gỗ nào để trơn mà đều được phủ kín bằng những mảng chạm khắc thủ công điêu luyện. Từ hệ thống câu đầu, xà nách, quá giang, con rường, đấu củng cho tới các bức cốn mê, đầu dư, kẻ hiên và bẩy hiên đều là những tác phẩm điêu khắc gỗ độc bản.
Các hiệp thợ mộc tài hoa vùng Sơn Nam Hạ xưa khi kiến tạo đền Đồng Bằng đã sử dụng thuần thục mọi kỹ thuật chạm khắc gỗ đỉnh cao gồm chạm nổi, chạm chìm, chạm lọng, chạm thủng nhiều tầng và chạm bong kênh tròn trịa như tượng tròn:
- Chủ đề Rồng và Thủy tộc vùng cửa biển Bát Hải: Phù hợp với tính chất ngôi đền thờ vị Thủy thần tối cao cai quản tám cửa biển, hình tượng rồng trong đền Đồng Bằng xuất hiện với hàng trăm dáng vẻ biến hóa linh hoạt như lưỡng long chầu nguyệt, quần long hội tụ, rồng ổ, rồng cuốn thủy, cá chép hóa rồng và long mã phụ hà đồ. Những ổ rồng chạm bong kênh trên các bức cốn tòa Đệ nhất và Đệ nhị có thân uốn lượn mềm mại, vảy rồng xếp lớp sắc nét và râu bờm bay lượn trong mây lửa.
- Chủ đề Tứ quý, Bát tiên và sinh hoạt văn hóa dân gian: Trên các bức ván gió và kẻ hiên của đền Đồng Bằng, người xem còn bắt gặp những mảng chạm tinh tế khắc họa tùng hạc diên niên, mai điểu, trúc tước, cúc điệp cùng cảnh người cưỡi ngựa vinh quy bái tổ, tiên nữ tấu nhạc và ngư phủ chèo thuyền trên sóng nước sông Mai Diêm. Sự hòa quyện giữa đề tài cung đình uy nghiêm và hơi thở dân gian mộc mạc đã đưa nghệ thuật chạm gỗ nơi đây sánh ngang với kiệt tác kiến trúc chùa Keo trên cùng dải đất văn hiến.
Kho tàng cổ vật và di sản Hán Nôm trong đền Đồng Bằng
Trải qua hàng trăm năm biến thiên của lịch sử, nhân dân trang Đào Động thuộc xã An Lễ huyện Quỳnh Phụ vẫn đồng lòng bảo vệ nguyên vẹn kho tàng đồ tế khí, tượng cổ và thư tịch Hán Nôm đồ sộ bên trong đền Đồng Bằng. Mỗi hiện vật không chỉ phản ánh trình độ thủ công mỹ nghệ bậc thầy của các làng nghề truyền thống vùng châu thổ mà còn là bằng chứng lịch sử xác thực về vị thế của ngôi đền đứng đầu tứ cố cảnh.
Hệ thống tượng thờ, ngai rồng và cửa võng cổ
Bước vào không gian nội điện của đền Đồng Bằng, ánh sáng từ những ngọn đèn dầu cổ phản chiếu lên hệ thống mười một bộ cửa võng chạm thủng nhiều lớp sơn son thếp vàng lộng lẫy treo nối tiếp nhau từ tòa Đệ nhất vào tận Hậu cung, tạo chiều sâu thị giác trùng điệp như chốn cung điện thủy phủ. Mỗi bộ cửa võng cao hàng mét được chạm trổ hàng trăm chi tiết rồng phượng, hoa mẫu đơn, dơi ngậm chữ Phúc và mây ngũ sắc với lớp vàng quỳ cổ vẫn giữ nguyên sắc ánh kim trầm mặc.
Tại chính giữa Hậu cung thâm nghiêm của đền Đồng Bằng là bộ ngai rồng và khám thờ lớn tạo tác từ thời Hậu Lê, bên trong tôn trí pho tượng Đức Vua Cha Bát Hải Động Đình (Vĩnh Công Đại Vương) bằng gỗ mít cổ sơn son thếp vàng cao lớn trong tư thế ngồi ngai uy dũng, đầu đội mũ bình thiên, mình khoác long bào chạm rồng nổi. Xung quanh các cung thờ còn bảo lưu hệ thống tượng các vị Quan Lớn (Quan Lớn Đệ Nhất, Đệ Nhị, Đệ Tam, Đệ Tứ, Đệ Ngũ), tượng Đức Thánh Trần, tượng Thập Điện Diêm Vương cùng bộ tượng Chầu Bà, Ông Hoàng có đường nét điêu khắc truyền thần sống động.
Bên cạnh hệ thống tượng gỗ và cửa võng, đền Đồng Bằng còn lưu giữ hàng trăm đồ tế khí quý hiếm bằng đồng, bạc, sứ và gỗ sơn mài như: bộ bát bửu, chấp kích, lọng tàn, đỉnh đồng, hạc đồng, bát hương gốm cổ cùng tám cỗ kiệu lớn (kiệu Bát cống, kiệu Long đình, kiệu Võng) được chạm khắc rồng phượng tỉ mỉ. Nhiều đồ thờ trang sức kim hoàn và chi tiết chạm kim loại trong đền mang đậm dấu ấn kỹ nghệ chế tác tinh xảo của các nghệ nhân làng chạm bạc Đồng Xâm lừng danh trong vùng.
Sắc phong các triều đại và văn bia Đào Động
Giá trị sử liệu của đền Đồng Bằng được khẳng định vững chắc qua kho tàng tư liệu chữ Hán và chữ Nôm đang được lưu giữ cẩn mật tại di tích. Tiêu biểu nhất là bộ sưu tập hàng chục đạo sắc phong cổ trên giấy sắc vẽ rồng mây của các vương triều Lê Trung Hưng (các niên hiệu Vĩnh Thịnh, Cảnh Hưng, Chiêu Thống), vương triều Tây Sơn (niên hiệu Quang Trung, Cảnh Thịnh) và vương triều Nguyễn (từ đời Gia Long, Minh Mạng đến đời Khải Định). Toàn bộ các đạo sắc phong đều thống nhất ghi nhận công lao đánh giặc giữ nước thời Hùng Vương của Vĩnh Công Đại Vương cũng như sự linh ứng hộ quốc của ngôi đền trong cuộc kháng chiến thời Trần.
Cùng với sắc phong và cuốn ngọc phả cổ ghi chép sự tích vùng trang Đào Động, tại các gian Đại bái và Trung từ của đền Đồng Bằng hiện treo hơn một trăm bức hoành phi, đại tự và câu đối cổ khắc trên gỗ lim sơn son thếp vàng hoặc khảm trai. Những bức đại tự nổi tiếng như "Bát Hải đồng xuân", "Vạn cổ anh linh", "Đào Động linh từ" cùng các tấm bia đá xanh dựng qua các lần trùng tu đã ghi lại đầy đủ tên tuổi các bậc khoa bảng, quan viên và thập phương tín thí góp công gìn giữ ngôi đền qua nhiều thế kỷ.

Sức sống lễ hội tháng Tám và vị thế của đền Đồng Bằng
Với những giá trị lịch sử, kiến trúc và nghệ thuật điêu khắc đặc biệt xuất sắc, đền Đồng Bằng đã sớm được xếp hạng Di tích lịch sử — văn hóa cấp Quốc gia từ năm 1986, đồng thời kỳ đại hội truyền thống tại đền cũng được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2016. Câu ca dân gian "Tháng Tám giỗ Cha, tháng Ba giỗ Mẹ" từ lâu đã đưa ngôi đền bên sông Mai Diêm trở thành điểm hội tụ tâm linh lớn của nhân dân khắp mọi miền đất nước.
Nghi thức rước kiệu và hội đua trải sông Mai
Hằng năm, cứ vào dịp thu sang từ ngày hai mươi đến ngày hai mươi sáu tháng Tám âm lịch (tưởng niệm ngày hóa của Đức Vua Cha Bát Hải Động Đình 20/8 âm lịch và ngày kỵ của Đức Thánh Trần), lễ hội đền Đồng Bằng lại được tổ chức trọng thể tại không gian xã An Lễ huyện Quỳnh Phụ. Mở đầu kỳ lễ hội là nghi thức rước kiệu và rước nước quy mô lớn với sự tham gia của hàng nghìn người dân các giáp trong làng Đồng Bằng: tám cỗ kiệu cổ sơn son thếp vàng gồm kiệu Đức Vua Cha, kiệu Đức Thánh Mẫu, kiệu Đức Thánh Trần và kiệu Ngũ vị Quan Lớn nối đuôi nhau diễu hành uy nghiêm giữa tiếng trống sấm, chiêng đồng và nhạc bát âm vang dội.
Sôi động và mang đậm bản sắc thượng võ của cư dân vùng sông biển nhất trong phần hội tại đền Đồng Bằng là hội thi bơi trải (đua thuyền trải) truyền thống trên dòng sông Mai Diêm ngay trước cửa đền. Những chiếc thuyền trải dài thon, đầu chạm rồng sơn ngũ sắc do các trai tráng khỏe mạnh của các thôn giáp điều khiển rẽ sóng lao vút trên mặt sông trong tiếng reo hò cổ vũ dậy đất của hàng vạn khán giả đứng kín hai bờ đê, tái hiện hào khí luyện tập thủy quân của Vĩnh Công Đại Vương thời Hùng Vương và quân dân nhà Trần thuở trước.
Trong những ngày diễn ra đại hội tại đền Đồng Bằng, du khách thập phương còn được thưởng thức các đêm diễn xướng nghệ thuật hát Chèo Thái Bình mượt mà trên sân đền, xem múa rồng, múa lân, đấu vật, chọi gà, đánh cờ tướng và thưởng thức các thức quà đặc sản tiến vua nức tiếng của vùng đất văn hiến như bánh cáy làng Nguyễn dẻo thơm hương gừng lạc. Bên cạnh đó, ngôi đền còn là một trung tâm thực hành nghi lễ hầu đồng hát văn quan trọng trong hệ thống Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt đã được UNESCO vinh danh.
Tâm điểm di sản văn hóa vùng châu thổ sông Hóa
Đặt trong chỉnh thể không gian văn hóa vùng hạ lưu sông Hồng, sông Luộc và sông Hóa, đền Đồng Bằng tạo nên mối liên kết lịch sử — tâm linh bền chặt với mạng lưới các di tích quốc gia trứ danh trong vùng như đền Tiên La (nơi thờ Bát Nạn Đông Nhung Đại Tướng Quân Vũ Thị Thục thời Hai Bà Trưng), quần thể lăng miếu nhà Trần và hệ thống di tích ven sông thuộc tỉnh Hưng Yên. Sự hiện diện của quần thể mười ba tòa sáu mươi sáu gian tại xã An Lễ huyện Quỳnh Phụ là minh chứng hùng hồn cho sức sáng tạo nghệ thuật và lòng biết ơn tổ tiên sâu nặng của cư dân đồng bằng Bắc Bộ.
Hiện nay, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản tại đền Đồng Bằng luôn được chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư trang Đào Động chú trọng thực hiện theo hướng bền vững: bảo vệ nghiêm ngặt các mảng chạm gỗ cổ thời Lê — Nguyễn trong bảo tàng mỹ thuật điêu khắc gỗ, nạo vét giữ gìn dòng chảy trong xanh của sông Mai Diêm và tổ chức lễ hội mùa thu trang nghiêm, lành mạnh, đúng nghi thức cổ truyền.
Bốn thiên niên kỷ đã trôi qua kể từ buổi bình minh dựng nước thời Hùng Vương, đền Đồng Bằng đứng đầu tứ cố cảnh vẫn hiên ngang soi bóng xuống dòng sông cổ, gìn giữ trọn vẹn uy linh của Đức Vua Cha Bát Hải Động Đình cùng kiến trúc tiền Nhị hậu Đinh độc đáo. Đồng hành cùng sứ mệnh số hóa và lan tỏa di sản văn hiến dân tộc, chuyên trang Hưng Yên NSSC tiếp tục xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu bách khoa chuẩn mực về các di tích lịch sử tiêu biểu, kết nối cội nguồn truyền thống với khát vọng phát triển bền vững hôm nay.
NSSC Hưng Yên
hungyen.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Hưng Yên.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm Hưng Yên.
Bài liên quan
Đền Tiên La - Kiến trúc đá cổ kính tôn vinh Bát Nạn Đông Nhung Đại Tướng Quân trên gò Kim Quy
Đền Tiên La trên thế đất gò Kim Quy phụng thờ Bát Nạn Đông Nhung Đại Tướng Quân Vũ Thị Thục. Khám phá tuyệt tác kiến trúc đá xanh chạm khắc tinh xảo tại Hưng Hà.
Đền Dạ Trạch - Chốn linh thiêng nơi Đức Thánh Chử Đồng Tử hóa về trời
Đền Dạ Trạch tại huyện Khoái Châu gắn liền huyền tích Chử Đồng Tử Tiên Dung hóa thánh về trời và căn cứ kháng chiến chống quân Lương của Triệu Việt Vương.
Đền Đa Hòa - Tuyệt tác kiến trúc thờ Đức Thánh Chử Đồng Tử bên dòng sông Hồng
Đền Đa Hòa tại xã Bình Minh lưu giữ kiến trúc mười tám nóc nhà cong hình thuyền rồng do Tiến sĩ Chu Mạnh Trinh thiết kế và bảo vật đôi lọ Bách thọ quý giá.



